“Aslında fırçalıyorum ama…”, “Çok da dikkat ederim.”, “Dişlerime çok özen gösteririm.” … Diş çürükleriyle dolu ağızlara sahip, hatta bu sebeple pek çok dişini kaybetmiş hastaların sıkça kullandığı cümleler bunlar. Birçoğunun söyledikleri ne yazık ki gerçeği yansıtmıyor fakat bir ihtimal daha var.

Bir kimse dişlerini düzenli fırçaladığı, besinleri seçerek tükettiği, diş ipi ve hatta ağız gargaraları kullandığı halde yine de dişlerinde çürükler olabilir mi? Bu soruyu cevaplayabilmek için öncelikle dişlerde çürümenin başlaması için gereken faktörleri bilmemiz gerekir. Dişlerin çürümesi için bir arada bulunması gereken dört faktör vardır, bunlar sağlandığında çürüğün oluşması için 30 dakika yeterlidir. Bu faktörler:

  • Dişin üzerinde bulunan bakteri plağı
  • Ortamın pH değerinin düşük olması
  • Bakterilerin beslenebileceği maddeler ihtiva eden besinlerin artıkları
  • Çürüme için gereken süredir

Bu dört şartı sağlayan her diş çürümeye mahkumdur. Bu faktörlerden herhangi birini ortadan kaldırarak bu şartları bozar ve çürümeyi engelleriz. Plağı kaldırmak için dişimizi fırçalar, pH değerini düzeltmek için alkali(bazik) diş macunları kullanır ve beslenmemize dikkat eder, bakterilerin beslenebileceği besin artıklarını ortamdan uzaklaştırırız. Bunları yaptığımızda aslında yüksek bir oranda çürükten korunmuş da oluruz. Fakat bu dört faktörün dışında başka etkenler de vardır ki bazen onları göz ardı edemeyeceğimiz kadar çürüğe katkı sağlarlar.

  • Kişinin dişlerinin yapısı
  • Yaşadığı şehir ve ülke
  • Genetik açıdan tükürüğün kalitesi
  • Tükürük akış hızı ve miktarı
  • Tüketilen besinler (hastanın genel diyeti)
  • Dişlerde eğrilik (çapraşıklık)
  • Ağız solunumu bu ikincil etkenler arasındadır

Genetik sebeplerle ya da anne karnında annenin kullandığı ilaçlar sebebiyle yapısal olarak bozuk dişlere (defektli dişler) sahip olmak; şebeke suyuna Flor eklenmeyen ve florsüz ürünler tüketilen, devletin koruyucu sağlık hizmetleri (Flor uygulaması, rutin muayeneler) vermediği veya veremediği şehir ve ülkelerde yaşıyor olmak çürüğe yatkın bir ağız ortamı oluşturur. Yine bakterilerin etkisiz hale getirilmesinde önemli rolü olan immünglobülin A (IgA) maddesinin tükürük sıvısı içinde yetersiz bulunması, tükürük akış hızının yavaş veya kesintili olması, tükürük kanallarının tıkalı olması, ikincil bir hastalığa bağlı olarak ağız kuruluğunun bulunması (örneğin diyabet), ağız solunumu sebebiyle özellikle ön dişlerin sıklıkla kuru olması, karbonhidrat (ekmek, pasta, börek…) ağırlıklı beslenmeye bağlı tükürüğün fazlaca tüketilmesi tükürüğe bağlı diş çürüklerine davetiye çıkarır. Eğri, çapraşık dişlere sahip, ortodontik tedaviye ihtiyaç duyulan ağızlarda temizliğin ne kadar çaba sarf edilirse edilsin, yeterli sağlanamaması çürük riskini artırır. Bu ikincil sebeplere bağlı olarak bir kimse dişlerini fırçalasa da dişlerinde çürüklere rastlanabilir.

Ağız ortamı, vücudun bakteri bakımından en çeşitli ve zengin bölgesidir. Tükürüğün mililitresinde 1.4 × 108 CFU*(yaklaşık 100 milyon) ve 280 tür bakteri bulunur. Ağız ortamı, meydana gelen hastalıkları ve ağız ortamına bağlı olarak vücudun geri kalanında gelişebilecek ve hatta hayatı tehdit edebilecek hastalıkları önlemek için oldukça kompleks ve özel birtakım savunma mekanizmalarına sahiptir. Biraz önce bahsi geçen tükürük, dil, dişlerin mineralize yapısı, pH seviyesi bunlardan sadece bazılarıdır. Bakteriler arasındaki dengenin bozulması, bu savunma sistemlerinde yaşanan aksaklıklar, bağışıklık sisteminin zayıflaması sonucu bakteriler lehine dengesi bozulan ağız ekosistemi hem bu hastalıkların hem de en yaygın kronik hastalığımız olan diş çürüklerinin oluşması için zemin hazırlayan (predispozan) diğer faktörlerdir.

En başta sorduğumuz soruya şimdi cevap verelim: “Evet! Bir insan dişlerini fırçalasa da dişlerinde çürüklere rastlanabilir.” Ancak burada büyük bir parantez açmamızda fayda var.

Dişlerin düzenli ve doğru şekilde temizleniyor olmasına ve ağız bakımı yapılıyor olmasına karşın bir kimsede diş çürüğü oluşma olasılığı oldukça düşüktür, çok düşük! Bu şikâyetlerle diş hekimlerine başvuran hastalara öncelikle oral hijyen eğitimi verilir çünkü diş fırçalamak kadar dişleri doğru zamanda ve doğru şekilde fırçalamak da büyük önem taşır. Eğer belirgin bir ağız kuruluğu veya ikincil bir etken yoksa dişlerinizi, büyük bir ihtimalle, yanlış ve eksik fırçalıyor olabilirsiniz.

Sağlıklı gülüşler sevgili okur…

*CFU= Koloni oluşturma kabiliyetine sahip bakteri sayısı

MUZAFFER FIRAT

Biraz yazar biraz çizer. Kendini, Akif'in “Bana sor sevgili kâri” şiiri ile tanıtabilecek mertebeye ulaşmayı, şehirden uzakta bir gökyüzünün yıldızlarına dokunmakla bir görür. Yazmak ve çizmek, bir dostuyla oturup sükût içinde, batan bir güneşi seyretmek gibidir onun için.

Önerilen makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.