Karadut ⚕

Karadut burada dursun, yazının sonunda başa döneceğiz.

.

.

.

Esas konumuz: CAR-T Hücre Tedavisi.

Önce tanımlayalım: CAR (Kimerik*** Antijen Reseptör) T Hücre Tedavisi, en genel tanımıyla bir tür kanser tedavisi. Pek çoğumuzun ismini duyduğu küçük katı tümörler için cerrahi tedavi, biraz daha ileri evre tümörler ve kan kanserleri için kemoterapi (ilaçlı tedavi) ve radyoterapiden (ışın tedavisi) farklı, immünoterapötik bir yöntem. İsminden çıkarsınım yapabileceğimiz üzere immünoterapi, vücudun kendi bağışıklık sistemi hücrelerinin çeşitli yollarla tedavide kullanılmasıdır, CAR-T Hücre Tedavisi de bunlardan biri.

T hücreleri yani T lenfositler; tanıma, hafıza, tanıtma ve öldürme fonksiyonlarıyla vücudun kendine yabancı olanla savaşmasında kilit roldeki bağışıklık sistemi hücrelerindendir. Küçük bir örnek verelim: Varsayalım ki yabancı bir mikroorganizma vücudumuza girdi. T lenfositler başka hücrelerin de yardımıyla bu yabancının tabiri caizse kılık kıyafetini (antijenini) tanır, “Sen bu vücuttan değilsin!” der ve onu öldürür. Bu kadarla da kalmaz; yabancıya ait kılık kıyafeti aklına kazır, hafızaya atar, arkadaşlarına da tanıtır ve gerektiğinde, mesela vücut yeniden o mikroorganizmayla karşılaştığında hep beraber daha güçlü bir şekilde onunla savaşırlar.

Aynı süreç kanser hücreleri için de geçerlidir. Hatırlayalım: Kanser -kısaca- hücrelerin kontrolsüzce, dur durak bilmeden çoğalmasıdır. Her ne kadar kanser vücudun kendi hücrelerinden köken alsa da; hücre DNA’sında tamir edilemeyen mutasyonlar, vücudun kendi hücresini ona yabancı hâle, kanser hücresi hâline getirir. Sağlıklı ve yeterli düzeyde çalışan T lenfositler; mutasyona uğramış, kılığı kıyafeti (antijenik yapısı) bozulmuş bir hücreyi yani kanserin öncülünü gördüğünde onu yok edip kanser oluşmasını önler. Ancak son noktada, DNA tamir mekanizmaları çalışmadığında, bağışıklık sistemi yetmediğinde, kanser hücreleri kendilerini bağışıklık sisteminden kaçırdığında ve birçok farklı sebeple, mutasyonlu, normal olmayan hücreler arttıkça artar, dur durak bilmeden çoğalır, kanser oluşur.

İşte CAR-T Hücre Tedavisi bu noktada devreye giriyor, insana ilham olan, vücudun bizzat kendisi oluyor. Demişler ki bu tedaviyi düşünen insanlar: “Madem T lenfositlerin antijen tanıma, hafıza ve öldürme fonksiyonu var, biz onlara -mümkünse sadece- kanser hücresinin kılığını kıyafetini tanıyacak bir özellik sağlayabilir miyiz acaba?” Basitleştirelim ve bir polis köpeğini düşünelim: Polis köpeklerine hedefe ait bir parça koklatılır, kokuyu tanıması ve hedefi bulması sağlanır. CAR-T Hücre Tedavisinde de hastanın kendi T lenfositlerine, genetik mühendisliği yöntemleriyle kanser hücresindeki antijeni tanıyacak bir reseptör eklenir ve bu T hücrelerinin kanser hücrelerini bulup öldürmesi beklenir.

Tedavi aşamalarından kısaca bahsedip başa dönelim:

1. Tedavi kapsamında öncelikle hastanın kendi T lenfositleri aferez yöntemi ile toplanır. Yani kan bir koldan alınır, eleğe benzer bir sistem vasıtasıyla içinden T lenfositler ayrıştırılır ve kan öbür koldan vücuda geri verilir. Böylece hastanın diğer kan elemanlarında herhangi bir eksiklik olmaz. Ayrıca hücreler hastanın kendine ait olduğundan yabancı olanı reddetme (immünrejeksiyon) problemiyle karşılaşmayız.

2. Ayrıştırılan T lenfositler CAR-T Hücreleri üretilmek üzere laboratuvara gönderilir.

3. Laboratuvarda, kanser hücresindeki antijeni tanıyacak reseptöre ait parçalar, genetik mühendisliği yöntemleriyle T hücrelerine tanımlanır.***

4. Yaklaşık 2 aylık CAR-T Hücre üretimi sürecinde hastalığın ilerlememesi için tedaviler devam eder.

5. Üretilmiş CAR-T Hücreleri normal bir kan naklindeki gibi hastaya verilir ve bu hücrelerin vücutta dolaşıp kanser hücrelerini tanıması ve öldürmesi beklenir.

6. Süreç elbette sona ermez. Hastalığın seyri, tedavinin etkisi ve olası olumsuz sonuçlar (komplikasyonlar) açısından hasta takip edilir.

Özetleyecek olursak; CAR-T Hücreleri, sadece kanser hücresini tanıması için özelleştirilmeye ve bağışıklık sisteminden kaçan kanser hücrelerini bulması için güçlendirilmeye çalışılan T lenfositlerdir. (Burada ben, berduş gibi giyinip* polisten** saklanabilmiş bir serseri kanser hücresini ve onu kovalayıp yakalamış özel eğitimli CAR-T hücrelerini hayal ettim, siz de edebilirsiniz.ツ

(*Mutasyona uğramış ve antijenik yapısı değişmiş **Normal bağışıklık sistemi)

Hastanın kendi hücrelerinin kullanılması, hedefe yönelik tedavi imkânı oluşturması ve kan yoluyla tedavi sağlanması, özellikle ileri evre ve nüksetmiş kan kanserleri için umut vaad eden güzellikleri olsa da; geliştirilmeye devam edilen yeni bir tedavi olması, bu sebeple çok pahalı olması, hasta ve hasta yakınlarında -ne yazık ki- boş ümitlere neden olabilmesi bu yöntemin kötü ve etik açıdan tartışılması gereken yanlarından.

CAR-T Hücre Tedavisinin ne olduğundan, iyi yönlerinden, kötü yönlerinden bahsettiğimize göre başa dönelim.

.

.

.

Karadut ⚕ Karadut ve yaprağı.

Sosyal medyada zaman zaman doğruluğunu hâlâ denemediğim bir paylaşım yayılıyor: Karadutun lekesi sadece kendi yaprağıyla çıkarmış. Siz de görmüş ve belki denemişsinizdir bunu. Konumuzla ilişkisini ise anlayanlarınız olmuştur, ben de açıklayayım.

CAR-T Hücre Tedavisi, PRP* (PlateletRichPlasma) Tedavisi, plastik cerrahide sıkça kullanılan flepler ve greftler** benim aklıma karadutu ve yaprağını getiriyor. Şifaya vesileyi yine hastanın kendinde aramak fikri oldukça hoşuma gidiyor. Sizlerle de paylaşmak istedim.

Dünya dertsiz değil, derdinize güzel şifa vesileleri bulasınız. ツ 

*PRP tedavisinde kan alınıp içinden plateletten (trombosit) zengin kısım ayrıştırılıp tedavide kullanılır.

**Pek çok farklı yaralanma tipinde (mesela yanıkta) hastanın kendi vücudundaki sağlıklı bir deri parçası (flep/greft) hasarlı alanın tedavisi için kullanılır.

***Okumayı zorlaştırmamak adına, ilgisi olanlar için bu kısmı burada açayım:

Kimerik antijen reseptörünü eksprese edecek lentiviral yahut retroviral gen ürünü, genetik mühendisliği teknikleriyle T lenfosit çekirdeğine yerleştirilir (Sonuçta reseptör protein yapıdadır ve oluşumu için transkripsiyon ve translasyon basamakları gereklidir). T lenfosit, çekirdeğindeki bu viral gen ürünü ile tümör antijenine özgü (mesela B lenfositler için CD19 antijeni) CAR eksprese eder. Çeşitli enzimatik desteklerle CAR-T Hücrelerinin sayısı artırılır.

***Bir de kimerik nedir onu açıklayalım: Kimerizm, kavram olarak, aynı bedende iki veya daha fazla farklı genetik materyale sahip olmanın adıdır. CAR-T Hücresinde bulunan kimerik antijen reseptör hem T hücresinin orijinal DNA’sını hem de kimerik antijen reseptörün kısımlarını eksprese edecek viral gen ürün(ler)i içerdiğinden kimerik olarak adlandırmış.

AYŞE RÜMEYSA ÖZDEN

Merhabalar, ben Ayşe Rümeysa. Bu küçük tanıtım yazısını yazmaya “çalışırken” fark ettim ki sanırım ben, hayatta hep “try to do” usulüyle iş yapıyorum. Kendimi Paydos ve Bi’ Mesele özelinde tanıtacak olursam şöyle derim: Okulunun hakkını vermeye “çalışan” bir tıbbiyeliyim. Mikro, makro ve elbette içinde yaşadığımız normo-âlemi seviyorum. Bunun gereği olarak bakmaya, görmeye, anlamaya ve gördüğümü/hissettiğimi anlatabilmek ümidiyle yazmaya “çalışıyorum”. Eskilerden gelen bir özellik olarak zaman zaman çizmeye “çalışıyorum”. Bunun haricinde 3 yıllık Paydos maceramız boyunca elimden ne iş gelirse oradaydım. Şimdi de Bi’ Meselenin “bilim” ve “çizim” başlıklarında, bu paragrafı okuyanlarla birlikte olmayı umuyorum. Selametle kalın.

Önerilen makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir