Eşek Sesi

Yazar: Humeyra Ünaldı

“İlimden nasibi olanlar bilir ki; ilim aşkın öteki adıdır. İlim aklın aşkıdır.” der, İbrahim Paşalı.

Nasıl ki âşık sevgilisi hakkında her şeyi öğrenmek ister ve ondan sorulduğunda büyük bir heyecanla anlatmaya başlarsa, âlim de tıpkı âşık gibidir… İlmin derinliklerine dalmak ve ilim hakkında müzakere etmek ona büyük bir heyecan verir. İşte bu yüzden bir ayeti öğrenmek için farklı tefsirler okumak, Kur’an’ın gölgesinde oturmuş bir sürü âlimin ayeti anlamak için ilmi müzakerelerini heyecanla izlemeye benzer. Sanki biri onlara anlamak istediği ayeti sorar ve kenarda onları izlemeye başlar.

İşte günlerden bir gün meraklı bir ilim talebesi Lokman Suresi’nden “Sesini alçalt, çünkü seslerin en çirkini eşeklerin sesidir.” (Lokman-19) ayetini okumuş, sonra da üç soru sormuş âlimlere:

وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَۜ اِنَّ اَنْكَرَ الْاَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَم۪يرِ۟

En çirkin ses eşeklerin sesi mi?

Kur’an niçin eşeklerin sesinden en kötü ses diye bahsediyor?

Yoksa ayet dalında saklı bir öğüt mü var?

Ayeti anlamak için âlimler oturmuşlar, düşünmüşler, taşınmışlar ve başlamışlar eşeğin ne kadar rezil bir varlık olduğundan bahsetmeye. Seslerin en çirkini, en hoşa gitmeyeni eşeklerin sesidir. Eşek aşağılık bir mahlûk olduğu için Allah benzetmede eşeği kullanmıştır. İnsanlar da eşekler gibi bağırmamalıdırlar. Eşek şöyledir, eşek böyledir diyerek yüklenmişler eşeğe…

İçlerinden Tefsir-i Kebir müellifi kalkmış ayağa ve ayet dalındaki saklı meyveyi görürcesine başlamış konuşmasına: “Bu ayet sadece yüksek sesle, bağırıp çağırarak konuşmayı nehyetmez. Nitekim ayette انكر  kelimesi geçiyor. Bu kelime yadırganan, yadırganmış olan manasındadır. Kelime bu manada kullanıldığında ayette şöyle bir incelik meydana geliyor: Her canlının sesinden onun yorgunluktan ya da yükünün ağırlığından dolayı bağırdığı anlaşılır ama eşek yükünün altında ezilip gitse ses çıkarmaz da hiç gerekli olmayan bir zamanda bağırır ve anırır. İşte bu durumda onun sesi yadırganır.” demiş.

Bunun üzerine dal kıpırdanmış ve üç elma düşmüş dinleyenlere:

Bir: Sesinizi eşekler gibi olmadık yerlerde yükseltip, yükseltilmesi gereken yerlerde de kısmayın. Tepkileriniz, içinde bulunduğunuz halin gereğine uygun olsun.

İki: Sesinizi yükseltmeyin, sözünüzün kalitesini yükseltin. Hakikati bağırıp çağırarak yanınıza alamazsınız.

Üç: Eşeği davranışı yüzünden yermeyin. Zira o yaratılışının gereğini yapmaktadır. Asıl yerilmesi gereken şey insanların eşekleşmesidir.